Uncategorized
بهترین زمان درس خواندن و یادگیری در روز
گاهی ممکن است یک مطلب را چند بار بخوانید، اما در پایان احساس کنید چیزی از آن در ذهنتان نمانده است. همیشه هم مشکل از سخت بودن موضوع نیست. خستگی، حواس‌پرتی، پایین بودن تمرکز یا حتی انتخاب زمان نامناسب برای مطالعه می‌تواند باعث شود بازدهی شما کمتر از چیزی باشد که انتظار دارید.
این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که پای یک امتحان مهم یا کنکور در میان باشد. وقتی زمان محدود است و نگرانی از عقب ماندن از برنامه بیشتر می‌شود، طبیعی است که بخواهید از ساعت‌های روز بیشترین استفاده را ببرید. اما آیا واقعاً یک ساعت مشخص برای همه افراد بهترین زمان مطالعه است؟
واقعیت این است که عملکرد ذهن در طول روز ثابت نمی‌ماند و از طرفی، الگوی خواب، میزان انرژی و عادت‌های هر فرد نیز با دیگری تفاوت دارد. بنابراین بهتر است به جای پیدا کردن یک ساعت جادویی برای مطالعه، ببینیم در چه زمان‌هایی معمولاً شرایط ذهنی برای یادگیری مناسب‌تر است.
کاسه «چه کنم» را زمین بگذار!
صبح درس بخوانم یا شب؟ چه زمانی تمرکز بیشتری دارم؟ چرا بعضی ساعت‌ها هرچقدر می‌خوانم چیزی متوجه نمی‌شوم؟ درس‌های حفظی را چه زمانی بخوانم؟ آیا بعدازظهر برای مطالعه مناسب است؟
برای این سؤال‌ها یک پاسخ واحد وجود ندارد، اما شناخت ریتم بدن می‌تواند کمک کند برنامه‌ای متناسب با شرایط خودتان پیدا کنید.
صبح برای مطالعه مناسب است؟
اگر شب قبل خواب کافی داشته باشید، شروع روز می‌تواند زمان مناسبی برای مطالعه باشد. بعد از بیدار شدن و خوردن صبحانه، معمولاً انرژی بیشتری برای انجام فعالیت‌های ذهنی دارید و می‌توانید مطالعه را با ذهنی نسبتاً آماده آغاز کنید.
البته این به معنای آن نیست که هرچه زودتر از خواب بیدار شوید، حتماً بهتر درس می‌خوانید. اگر برای زود بیدار شدن مجبور شوید خواب شبانه خود را کم کنید، احتمالاً نتیجه برعکس خواهد شد. خواب کافی یکی از عواملی است که روی توجه، یادگیری و عملکرد شناختی اثر می‌گذارد.
چه ساعتی از روز را برای مطالعه انتخاب کنیم؟
در برخی افراد، ساعات ابتدایی روز، به‌خصوص بعد از شروع فعالیت روزانه، با هوشیاری و تمرکز بیشتری همراه است. به همین دلیل می‌توانید درس‌هایی را که به توجه و یادگیری دقیق‌تری نیاز دارند در این بازه قرار دهید.
اگر صبح خیلی زود برایتان زمان مناسبی نیست، لازم نیست خودتان را مجبور کنید در ساعت‌های ابتدایی روز درس بخوانید. ممکن است اواخر صبح یا حتی بخشی از ساعات میانی روز برای شما عملکرد بهتری داشته باشد.
مهم‌تر از عدد روی ساعت، این است که زمانی را پیدا کنید که در آن هم خواب کافی داشته باشید و هم احساس کنید ذهنتان آمادگی بیشتری برای دریافت اطلاعات دارد.
آیا خیلی صبح زود درس خواندن انتخاب خوبی است؟
زود بیدار شدن به خودی خود مزیت خاصی ندارد. اگر هنوز بدن و ذهن شما از خواب شبانه خارج نشده باشد، ممکن است مطالعه در ساعت‌های بسیار ابتدایی صبح نتیجه مطلوبی نداشته باشد.
بنابراین اگر قرار است برای مطالعه صبحگاهی زودتر بیدار شوید، ابتدا باید مطمئن شوید که ساعت خواب شبانه‌تان نیز به اندازه کافی منظم است. کم کردن خواب برای اضافه کردن چند ساعت مطالعه، در بلندمدت می‌تواند به کاهش تمرکز و افت عملکرد ذهنی منجر شود.
عصر چطور؟
بعدازظهر برای بسیاری از افراد می‌تواند زمان خوبی برای مرور و کار کردن روی مطالبی باشد که قبلاً مطالعه شده‌اند. مثلاً می‌توانید در این زمان سراغ خلاصه‌ها، تست‌ها، مرور مطالب قبلی یا ارتباط دادن مباحث مختلف با یکدیگر بروید.
یکی از مزیت‌های این شیوه آن است که مطالعه فقط به دریافت اطلاعات جدید محدود نمی‌شود. وقتی مطالب قبلی را دوباره به یاد می‌آورید و آنها را در کنار اطلاعات تازه قرار می‌دهید، فرصت بیشتری برای تثبیت و سازمان‌دهی آموخته‌ها خواهید داشت.
به همین دلیل می‌توان بخشی از ساعات بعدازظهر را به مرور اختصاص داد، بدون اینکه لازم باشد تمام زمان مطالعه صرف یادگیری مباحث جدید شود.
شب درس بخوانیم یا نه؟
اینکه مطالعه شبانه مناسب است یا نه، تا حد زیادی به الگوی زندگی و سطح انرژی خودتان بستگی دارد. بعضی افراد در ساعات شب تمرکز بیشتری دارند؛ محیط آرام‌تر شده، رفت‌وآمد کمتر است و عوامل مزاحم نیز کاهش پیدا می‌کنند.
اگر شما هم در پایان روز هنوز انرژی ذهنی مناسبی دارید، می‌توانید بخشی از مطالعه را به شب اختصاص دهید. محیط آرام شب ممکن است باعث شود مدت بیشتری بدون وقفه روی یک موضوع تمرکز کنید.
از طرف دیگر، شب‌خوانی نباید به قیمت حذف خواب تمام شود. خواب فقط زمانی برای استراحت بدن نیست؛ در فرایند یادگیری و تثبیت اطلاعات نیز نقش دارد. بنابراین اگر مطالعه تا نیمه‌های شب باعث می‌شود روز بعد خسته و کم‌تمرکز باشید، احتمالاً بخشی از فایده‌ای را که از افزایش ساعات مطالعه انتظار داشته‌اید از دست خواهید داد.
استراحت را از برنامه حذف نکنید
وقتی برای یک آزمون مهم آماده می‌شوید، ممکن است تصور کنید هر ساعتی که استراحت می‌کنید، فرصتی از دست رفته است. اما ذهن خسته الزاماً با ساعت مطالعه بیشتر، اطلاعات بیشتری یاد نمی‌گیرد.
استراحت کوتاه بین دوره‌های مطالعه و داشتن خواب شبانه کافی، بخشی از برنامه درس خواندن است، نه چیزی در مقابل آن. اگر احساس می‌کنید کیفیت مطالعه پایین آمده و یک صفحه را چند بار می‌خوانید بدون اینکه مطلب را بفهمید، شاید ادامه دادن همیشه بهترین راه‌حل نباشد.
گاهی چند دقیقه فاصله گرفتن از کتاب می‌تواند بیشتر از ادامه دادن یک مطالعه بی‌کیفیت به شما کمک کند.
ساعت بیولوژیکی بدن چه نقشی دارد؟
بدن انسان یک ریتم شبانه‌روزی دارد که بسیاری از فرایندهای بدن، از جمله چرخه خواب و بیداری، را تحت تأثیر قرار می‌دهد. نور و تاریکی محیط نیز در تنظیم این چرخه نقش دارند.
به همین دلیل است که قرار گرفتن در معرض نور زیاد در ساعات پایانی شب یا داشتن ساعت خواب نامنظم می‌تواند الگوی خواب را به هم بزند. وقتی خواب شما منظم نباشد، پیدا کردن زمان مناسب برای مطالعه نیز دشوارتر می‌شود.
بنابراین به جای اینکه فقط دنبال «بهترین ساعت درس خواندن» باشید، بهتر است ابتدا ریتم خواب و بیداری خود را تا حد امکان منظم کنید. مطالعه‌ای که روی بدن خسته و کم‌خواب انجام شود، لزوماً به اندازه مطالعه در زمان مناسب بازدهی نخواهد داشت.
چطور خواب و زمان مطالعه را منظم‌تر کنیم؟
اگر می‌خواهید برنامه روزانه‌تان ثبات بیشتری داشته باشد، چند نکته ساده می‌تواند کمک‌کننده باشد:
- ساعت خواب و بیداری خود را تا حد امکان ثابت نگه دارید.
- حتی در روزهای تعطیل، اختلاف زیادی با برنامه معمول خواب‌تان ایجاد نکنید.
- فعالیت بدنی را در برنامه روزانه قرار دهید.
- وقتی خستگی واقعی را احساس می‌کنید، آن را نادیده نگیرید و زمانی برای استراحت در نظر بگیرید.
- پیش از خواب از وعده‌های غذایی بسیار سنگین پرهیز کنید.
- استفاده از تلفن همراه و دیگر وسایل دارای صفحه‌نمایش را در ساعات نزدیک خواب کاهش دهید.
پس بالاخره بهترین زمان مطالعه چه زمانی است؟
اگر بخواهیم یک ساعت مشخص را برای همه افراد تعیین کنیم، احتمالاً پاسخ دقیقی به دست نمی‌آوریم. ممکن است یک نفر صبح‌ها عملکرد ذهنی بهتری داشته باشد و فرد دیگری در ساعات عصر یا شب تمرکز بیشتری پیدا کند.
برای پیدا کردن زمان مناسب خودتان، چند روز ساعت‌های مختلف را امتحان کنید و ببینید در چه بازه‌ای:
- راحت‌تر روی مطلب تمرکز می‌کنید؛
- کمتر حواستان پرت می‌شود؛
- مطالب را سریع‌تر متوجه می‌شوید؛
- یادآوری اطلاعات برایتان آسان‌تر است؛
- و بعد از مطالعه احساس فرسودگی کمتری دارید.
با مقایسه این تجربه‌ها می‌توانید به الگوی شخصی خودتان برسید.
در نهایت، تعداد ساعت‌هایی که پشت میز می‌نشینید تنها معیار یک مطالعه خوب نیست. کیفیت مطالعه، میزان تمرکز، روش یادگیری، مرور و البته خواب و استراحت، همگی در نتیجه نهایی نقش دارند.
اگر برای کنکور ارشد روانشناسی آماده می‌شوید، بهتر است برنامه مطالعه را فقط بر اساس تعداد ساعت‌ها تنظیم نکنید. مهم این است که بدانید چه مباحثی را در چه زمانی بخوانید، چه زمانی مرور کنید و چگونه بین مطالعه و استراحت تعادل ایجاد کنید.
